‘Je spreekt bijna dagelijks uit dat het leven je zo zwaar valt’

104

“Ik wil niet meer, ik hoop zo dat ik morgenvroeg niet meer wakker wordt.” “Goedemorgen, pfff ik heb toch de ogen weer opengedaan, weer een lange dag.” “Ik wil naar het ziekenhuis, daar kunnen ze me beter helpen!”

Je bent 104 jaar en woont al ruim 13 jaar bij ons in het verpleeghuis. Je spreekt bijna dagelijks uit, dat het leven je zo zwaar valt, dat je hoopt dat je niet meer wakker wordt. “Ach, en toch heb ik soms ook nog wel dagen dat ik denk: het gaat wel, vandaag voel ik me goed.” “Maar ja, m’n zoon ben ik al verloren, mijn schoonzoon is al overleden, mijn kleindochter is heel erg ziek, waarom ben ik dan nog steeds hier?”

Je bent een vinnige vrouw, altijd hard gewerkt, gehard door het leven, door de mensen die je al verloren bent. Eigen regie is heel belangrijk voor je. De onzekerheid hoe je je laatste levensdagen zou doorbrengen hield je erg bezig op het laatst. Je benoemde met regelmaat dat je hoopte dat je in je slaap zou overlijden, iets wat menigeen zich wenst, maar we niet voor het zeggen hebben. Je geniet altijd van lekkere dingen eten, vooral elke avond bij de boterham een gekookt ei, een kopje soep om 17 uur, een lekker visje, niet te hard gebakken, anders krijg je het niet weg. Op vrijdag genoot je altijd zo van een hele hete douche! “Zet nog maar warmer”, soms wel tot ruim 45 graden. “En laat me maar een kwartier zitten, daar word ik zo een ander mens van, ik roep wel als ik er genoeg van heb”.

“Anne, ik heb een programma op tv gezien met iemand van 100 jaar die een drankje kreeg en toen overleed, dat is toch mooi dat het kan.” Oké, euh… “Waarom vertel je me dit? Zit je daarover na te denken?” “Nou ja… stel dat ik dat wil, kan dat dan?” Ik vertel dat je je dat met de arts mag bespreken, en dat als je dat wil, ik hem kan bellen. Ik zie je blik verstarren, je kijkt peinzend voor je uit en zegt: "Als het puntje bij paaltje komt, denk ik toch niet dat ik het doe, dus laat maar even." Wel heb ik tegen je gezegd dat ik enorm respect voor je heb en trots op je ben dat je dit onderwerp durft te benoemen naar me, ondanks je hoge leeftijd. Dat is bij jouw generatie toch echt een taboe! “Als je maar niks tegen m’n dochter zegt, die hoeft niet te weten dat ik dit met jou besproken heb.” Een dag later hoor ik je op de gang tegen je dochter zeggen dat je dat tv-programma hebt gezien en dat je het er met mij over gehad hebt. Zomaar wat uitspraken die je tegen me zei in de afgelopen tijd.

Daarom deed je ook uitspraken als: “Ik wil naar het ziekenhuis”, waarop de arts zei dat we dat niet gingen doen, toen je afgelopen week een longontsteking had. Ze legde uit dat we twee dingen konden doen, behandelen van de longontsteking, of niet behandelen en zorgen dat je niet benauwd bent, dat we eventuele pijn bestrijden. Je zei: "Doe dan maar", maar even later vertelde je me dat je er niets van verstaan en van begrepen had.

Samen met je dochter besloot de arts om te gaan voor het laatste, gezien je kwetsbaarheid.

Vandaag wordt je dochter 75 jaar. Jij ligt in bed, het lijkt alsof je slaapt. Je dochter zegt dat je niet reageert als ze je aanraakt of als ze tegen je praat. “Anne, probeer jij het eens”, vraagt je dochter. Als ik je bij je naam aanspraak, doe je je ogen toch open. “Ha Anne”, klinkt het heel zacht en je glimlacht iets. Ik voel me haast schuldig naar je dochter, dat je op mij wel reageert, aan de andere kant raakt het me ook. Dat ik je aanraak, vindt je niet prettig. Je begint te fronzen en we besluiten om je wat medicatie te geven, zodat je je wat prettiger voelt. Ik zie aan alles dat je met je laatste uren bezig bent. ’s Middags gaat de bel, je dochter is bij je en heel zachtjes ben je uit dit leven weggegleden.

Samen met je dochter en je kleindochter hebben we je voor de laatste keer verzorgd. Heel bijzonder was het om zo samen te mogen doen, mooie verhalen zijn er verteld door hen, die laatste keer. Wat een sterke vrouw was je toch, met zo n eigen mening en eigen wil. En nu…na een leven van 104 jaar geleefd te hebben, heb je toch tot op het laatst de regie het meest in handen gehad en heb je eindelijk het leven los mogen laten.