‘Daar hebben we zuster hartje: ze is stapelgek maar hartstikke lief’

Meneer had een moeilijke buitenlandse naam die vrij vertaald ‘splinter’ betekende. Hij noemde mij vaak 'hartje', vanwege mijn achternaam. Ik noemde hem vaak liefkozend ‘splintertje’, wat hij helemaal geweldig vond.

Omdat meneer een vreselijke hekel had aan verschoond worden of om van onderen te worden gewassen, was hij bij die handelingen extra gestrest. Dan had hij nog minder controle over zijn ledematen. Een aantal collega's betitelde meneer al snel als ‘gemeen’ en ‘agressief’, omdat die rondvliegende ledematen je wel eens gevoelig konden raken wanneer je pech had.

Ik kon echter duidelijk aan meneer zien dat het geenszins zijn bedoeling was om de verzorgenden te slaan of te schoppen. Wanneer het gebeurde, kreeg meneer duidelijk nog meer stress. Zeker wanneer hij dan werd beschuldigd van opzet of agressie. Dan kon hij zijn armen en benen helemaal niet meer stilhouden, begon hij te stotteren en was hij vaak in tranen. In mijn beleving uit onmacht, in de beleving van anderen uit woede.

Aan mij over laten

Wanneer ik aanwezig was, zorgde ik er meestal voor dat ik meneer kon helpen. De anderen lieten hem graag aan mij over. Dan kwam ik bij zijn bed en wenste ik hem goedemorgen. Ik legde hem uit dat ik hem kwam wassen en aankleden. Meneer vond dat goed, en terwijl ik hem van boven waste en aankleedde, spraken we samen over van alles. Hij vond dat altijd gezellig.

Maar zodra ik zijn incontinentiesysteem losmaakte, werd meneer gespannen. Dan zei ik hem altijd dat ik wist dat hij dit heel vervelend vond, maar dat het toch even moest gebeuren, omdat hij ook daar goed schoon moest blijven. En dat hij ook even op de po kon om te proberen of hij zijn behoefte op de po kwijt kon.

Meneer werd dan iets rustiger, en ik kon dan de ondersteek onder hem schuiven en de urinaal aanleggen. Dan dekte ik hem weer toe en vertelde hem dat ik hem even rustig de tijd zou geven om zijn behoefte te doen en daarna terug zou komen voor de rest van de ADL. In die tijd ruimde ik de spullen op die ik had gebruikt bij het wassen van zijn bovenkant, maakte ik in de huiskamer zijn ontbijt klaar, pakte zijn medicijnen en zette zijn kuiprolstoel en de passieve lift klaar.

Grapje maken

Daarna ging ik terug naar meneer, haalde hem van de po en waste hem van onderen. Hij probeerde altijd zo rustig mogelijk te blijven, maar bleef het toch naar vinden. Meestal kon ik de armen en benen wel ontwijken, maar af en toe was er een voltreffer. Daardoor keek meneer onmiddellijk verschrikt op en stelde ik hem gerust door er een grapje over te maken. ‘Oh, doe ik het niet goed?’, ‘Heb ik straf verdiend?’ of ‘Fijn dat u die vlieg voor me doodsloeg, die irriteerde me enorm.’ Meneer moest dan meestal lachen, waardoor hij meer ontspannen werd en hij zijn ledematen weer wat beter onder controle kreeg.

Tijdens de hele procedure bleef ik met hem praten en legde ik uit wat ik aan het doen was en waarom. Wanneer meneer weer geheel gekleed was en op de tilmat lag om de transfer te kunnen gaan doen, sloeg hij beide armen om mijn nek en zei: ‘Dank je wel, lief hartje’. En ik zei dan altijd: ‘Graag gedaan, splintertje. Ik weet dat het vervelend was, maar wanneer we samen werken lukt het toch hè?’. Meneer was het altijd met me eens.

Ik pakte dan de lift en takelde meneer op. Dan moest ik met de lift naar de gang waar zijn rolstoel stond, omdat er op de tweepersoonskamer van meneer niet voldoende ruimte was. Daarna hielp ik hem met zijn ontbijt en medicatie.

Zuster hartje

Meneer lag eens in de middag in bed en had bezoek. Minimaal acht mensen zaten er rond zijn bed. Hij was jarig en vond het prettiger in bed te liggen wanneer hij bezoek had, omdat hij dan minder last had van bewegende ledematen. Ik kwam de kamer binnen en hij verkondigde luidkeels: ‘Daar hebben we zuster hartje: ze is stapelgek maar hartstikke lief’.

Weer later zaten er twee bezoekers aan zijn bed toen ik binnenkwam om hem wat drinken te geven. Meneer zei: ‘Ah, dat is de zuster die altijd een ijsje zit te eten onder mijn bed’ (ik zag het al voor me, ik met mijn bolle lijf onder dat bed). Ik vroeg hem welke smaak ijsje ik dan at: vanille of aardbei. Meneer zei dat hij dat niet wist. Ik adviseerde hem de volgende keer om een hapje te vragen en dat vond hij wel een prima idee. Het bezoek vroeg hem toen of ik het niet erg vond dat hij mij hartje noemde, waarop hij zei: ‘Nee hoor, ik ben toch al de splinter in haar voet, dus al irritant genoeg’. Hij moest daar zelf vreselijk om lachen.

Laatste momenten

Meneer overleed na zo'n drie jaar bij ons verpleegd te zijn. Tijdens een transfer na de ADL, waarbij hij zich enorm druk had gemaakt en per ongeluk twee van mijn collega's had geraakt met zijn voet. Acute hartstilstand, volgens de arts. Zo te moeten sterven... Wel snel, dat wel. Maar om je zo ongelukkig en onbegrepen te moeten voelen in je laatste momenten; dat vind ik echt heel triest. Rust zacht, splintertje.

Dit is Ineke:

Misschien heb je mijn blogs al weleens gelezen op de Facebookgroep voor verpleegkundigen en verzorgenden: daar blog ik onder mijn echte naam over mijn ervaringen. Ik werk al vanaf mijn zeventiende in de zorg. Eerst als helpende, toen als ziekenverzorgende en nu als verzorgende IG. Ik heb al veel kanten van de zorg gezien en meegemaakt. Ik deed mijn opleiding in de PG, heb jaren als uitzendkracht gewerkt, ben aan de slag geweest in het verzorgingshuis en heb in de ouderenpsychiatrie gewerkt, met uitstapjes naar de jongerenafdelingen. Momenteel werk ik vaste nachtdiensten in het verpleeghuis.